Một chiến dịch Bắc Kỳ review sách – Dương Tiểu Phương

Tổng hợp ReviewMục: Sách Tiếng ViệtMột chiến dịch Bắc Kỳ review sách – Dương Tiểu Phương
Dương Tiểu Phương viết 1 năm trước

Tác phẩm: Một chiến dịch Bắc Kỳ

Tác giả: Bác sỹ Hocquard

Dịch giả: Đinh Khắc Phách

Sau khoảng thời gian xuất hiện rầm rộ của cuốn sách “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”, cuối cùng cuối tháng 8 vừa rồi mình đã có trong tay cuốn sách này.

Cảm nhận đầu tiên khi nhận được cuốn sách chỉ đơn giản một chữ “ nặng”, một cuốn sách dày hơn 600 trang, mình còn chọn ấn bản của Đông A, bìa cứng dày chắc tay, giấy xịn mịn, không nặng mới là lạ, mà sách càng nặng lại càng khiến mình háo hức mong chờ hơn.

Thông thường trước khi đọc nội dung chữ của một cuốn sách, mình hay lật mở hết một lượt để ngắm tranh ảnh. Với cuốn “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”, mình đặc biệt thích phần hình minh họa in mực xanh, tuy rằng không chân thực như những bức đen trắng ở phần phụ bản ảnh, nhưng càng nhìn càng hút mắt bởi những đường vân của tranh khắc được in lại. Nội dung hình ảnh của cuốn sách cũng vô cùng phong phú, với hơn 200 bức hình khắc họa đầy thú vị và sinh động về hình ảnh đời sống của người An Nam đương thời, như là “Hình ảnh rạp hát ngoài trời”, “Cô gái An Nam phồng môi vì nhai trầu”, “Một lễ cưới ở Bắc Kỳ”, “Kéo kén tằm”,…vv

Đặc sắc hơn cả, vẫn phải nói đến nội dung của cuốn sách. “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ” là cuốn hồi ký của Hocquard, một bác sỹ quân y người Pháp, tình nguyện đến Đông Dương phục vụ cho các chiến dịch của quân viễn chinh Pháp trong vòng hai năm. Trong hai năm này, ông trải đã phải qua những chặng đường hành quân gian khổ, tuy vậy với bản tính hiếu kỳ thích khám phá của mình, ông còn có nhiều trải nghiệm văn hóa thú vị trên miền đất Bắc Kỳ. Tất cả những trải nghiệm, những điều tai nghe mắt thấy về địa dư, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghề nghiệp, nếp sinh hoạt,…của người An Nam đều được ông ghi lại tường tận trong cuốn hồi ký này.

Cuốn sách “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ” mang theo khối lượng kiến thức lịch sử rất lớn, vì được viết dưới dạng du ký, hồi ký, cách hành văn đơn giản, cuốn hút, khiến cho mình có cảm giác không phải đang đọc một cuốn sách sử mà là một cuốn truyện phiêu lưu ký hấp dẫn. Mình thích cách Hocquard dành rất nhiều thời gian để tìm tòi, quan sát, ghi chép lại tỉ mỉ những điều ông thấy và cảm nhận. Bằng đôi mắt tò mò của một thực khách phương Tây, ông không viết cuốn sách phân ra rõ ràng các mục về địa lý, kinh tế, văn hóa,…mà kể lại tất cả theo những hành trình ông đã đi qua. Như việc ông miêu tả lại những ngành nghề, cửa hiệu buôn bán của người An Nam gắn liền với các phố phường, ông đi từ phố này đến phố khác, từ những nghề “giống bất cứ ở xứ nào” như thợ may, thợ vẽ, thợ thêu, bán than, bán muối… với hình thức làm việc khác so với người Châu Âu, cho đến những nghề đặc biệt hơn mà không phải nơi nào cũng có, như thợ khảm “những người nghệ sỹ thực thụ”, nghề bán quan tài gắn với một con phố mà “ không mấy thiện cảm với người Châu Âu”,…Qua đó cho thấy toàn cảnh về nền kinh tế của người An Nam ở Bắc Kỳ bấy giờ. Đan xen với hình ảnh của các thợ thủ công, các phường, các hiệu buôn, là hình ảnh đời thường của người dân xứ Bắc Kỳ. Đó là cô gái với hàm răng đen đang ăn trầu; là một bữa ăn ngon lành trong quán, mọi người ăn xong thì xỉa răng, uống nước chè, trò chuyện; hình ảnh gặt lúa kéo lúa của người nông dân… Hocquard cũng kể lại những phong tục tập quán rất kĩ càng, không hề giấu đi sự hiếu kỳ của mình về một vùng đất mới lạ. Trong lời kể của ông, có những tập tục đọc xong mình phải gật gù rằng đúng là kể về dân mình đây rồi, như là nhai trầu nhuộm răng, tính tuổi mụ, khi chịu tang thì không được cưới hỏi, tục thờ cúng tổ tiên, việc trưởng nam nối dõi, ngày Tết thì ăn uống no say, không quên mâm đầy cúng các cụ,… Không chỉ viết về những người dân lao động, buôn bán, Hocquard còn nhắc đến các Nho sỹ, quan lại, quý tộc, triều đình Huế, ông miêu tả lại cung cấm, quang cảnh của kinh đô, những lễ hội của quan lại, triều đình. Ông đã dành rất nhiều lời khen cho con người An Nam khéo léo, chịu khó, sống tình cảm, và có tình thần hiếu học; khen cảnh vật, di sản đền chùa miếu mạo, khen nhiều phong tục tập quán của người An Nam mang tính nhân văn. Bên cạnh đó, ông cũng không ngại chỉ ra những thói hư tật xấu, như trộm cắp vặt, cờ bạc, rượu chè, quan liêu của người An Nam ngày ấy.

Tuy vậy, có nhiều chỗ mình không thích ở tác giả, có lẽ do lối suy nghĩ, sự khác biệt văn hóa, định kiến vốn có và chưa có sự tìm hiểu về văn hóa lịch sừ của Việt Nam, tác giả có khá nhiều điểm nhìn phiến diện, chưa được khách quan. Nhưng cũng bởi thế mình mới nhận thấy rõ hơn sự tận tâm khi dịch sách của dịch giả Đinh Khắc Phách. Dịch giả Đinh Khắc Phách không chỉ chú thích những chỗ dùng từ khó hiểu, dùng tiếng Pháp để phiên âm tiếng Việt, dùng từ quá chung chung của tác giả mà còn đưa ra ý kiến của mình về việc tác giả phán đoán cảm quan, viết những điều chưa chính xác. Đọc nhiều đoạn có phần chú thích của dịch giả, mình cảm giác như đây là cuộc nói chuyện giữa một người nước ngoài lần đầu đến hồ hởi kể về những điều mình thấy với một người bản xứ tận tình chỉ ra những chỗ chưa hiểu đúng của người kia. Ví dụ như trong phần chính văn, tác giả viết ấm to, ấm nhỏ dùng để pha chè, dịch giả đã chú thích rõ hơn rằng ấm to là ấm tích, ấm nhỏ là ấm chuyên. Hay như đoạn tác giả xem hề chèo độc tấu, dịch giả đã chú thích luôn về sự nhầm lẫn của tác giả khi cho rằng phường chèo là một vai diễn, trong khi đó phường chèo để chỉ cả một tập thể. Mình ấn tượng nhất là đoạn tác giả viết rằng tục thờ cúng của người Bắc Kỳ vay mượn của người Trung Quốc, ngay sau đó cuối trang đã thấy phần chú thích của dịch giả nêu nên ý kiến: “Cho đến nay chưa có căn cứ để khẳng định rằng tục thờ cúng gia tiên là từ Trung Quốc truyền sang Việt Nam. Người Việt Nam thờ cúng tổ tiên là xuất phát từ lòng biết ơn, có tổ tiên, ông bà, cha mẹ mới có mình, “uống nước nhớ nguồn”,..”. Cách dịch của dịch giả Đinh Khắc Phách giữ nguyên ý nghĩa trong tiếng Pháp cho thấy sự tôn trọng nguyên tác, chú thích rõ ràng giúp độc giả hiểu hơn về điều tác giả nhắc đến, đồng thời lồng vào ý kiến cá nhân nhưng vẫn giữ sự tôn trọng tác giả.

Đọc xong một lượt cuốn sách “Một chiến dịch ở Bắc Kỳ”, điều đầu tiên xuất hiện trong đầu mình chính là chữ dày liền với chữ hay một vần. Mình nghĩ mình sẽ còn đọc thêm vài lượt nữa để có thể có thể nghiền ngẫm ra nhiều điều thú vị hơn trong cuốn sách này.

FB: Dương Tiểu Phương

Bài viết của bạn

11
+
14
=